TOP 5
Rolnictwo Ekologiczne
Kliknij na nagłówku, aby rozwinąć tekst...
Dotychczasowe doświadczenia
W porównaniu z innymi krajami europejskimi rolnictwo ekologiczne w Polsce rozwija się bardzo słabo. Brak pomocy i zainteresowania ze strony państwa nie sprzyja rozwojowi gospodarstw ekologicznych. Na tle innych regionów w Polsce w powiecie białobrzeskim liczba gospodarstw ekologicznych jest stosunkowo duża. We współpracy z Agro-Ekologicznym Biurem Konsultingowym ROL-EKO w Warszawie, w okresie pięciu-sześciu lat w gminie Radzanów stworzono ośrodek rolnictwa ekologicznego, skupiający blisko 50 gospodarstw rolniczych. Na terenie tym działa także Radzanowskie Towarzystwo Ekologiczne, które powstało z inicjatywy rolników ekologicznych i samorządu gminy. Gospodarstwa te mają certyfikat organizacji holenderskiej SKAL, a produkowane przez nie owoce i warzywa, od kilku lat eksportowane są do krajów Unii Europejskiej.
Uwarunkowania społeczno-gospodarcze regionu
Obszar obejmującypowiaty ziemskie: Białobrzegi Radomskie, Lipsko, Przysuchę, Radom Szydłowiec i Zwoleń, którego osią jest rzeka Radomka i przez który przebiegają trakty komunikacyjne Warszawa-Radom, Radom-Piotrków Trybunalski oraz Radom-Kielce, stanowi najdalej na południe wysunięty region województwa Mazowieckiego. Jest to obszar ubogi pod względem rozwoju przemysłu, ze znacznie rozdrobnioną strukturą agrarną, dla którego podstawą rozwoju gospodarczego jest rolnictwo. Rolnictwo jest też podstawą egzystencji znacznej części ludności zamieszkującej ten region. W części z terenów wiejskich pochodzą pracownicy zatrudnieni w przemyśle rozwijającym się na skraju tego regionu, w Radomiu lub Starachowicach.
Pod względem przyrodniczym obszar ten jest mało interesujący, chociaż od południowego-wschodu graniczy z Wzgórzami Koneckimi, a od północnego-wschodu z Puszczą Kozienicką. Obszar ten jest jednak typowy dla Mazowsza. Niewielkie skupiska leśne, szachownica pól poprzecinana miedzami i zadrzewieniami śródpolnymi, drobne zbiorniki i cieki wodne oraz pagórkowaty w części teren może być atrakcyjnym miejsce wypoczynku weekendowego dla mieszkańców pobliskich aglomeracji miejskich.
Koncepcja Agro-eko Park Doliny Radomki
Ogólnym założeniem koncepcji utworzenia A-E-P Doliny Radomki jest zbudowanie podstaw dla zrównoważonego rozwoju gospodarczego typowo rolniczego subregionu w trójkącie trzech powiatów południowego Mazowsza: Białobrzegów Radomskich, Przysuchy i Szadłowca. Rozwój terenów wiejskich zostanie oparty na rolnictwie ekologicznym i produkcji żywności ekologicznej. Struktura produkcji rolnej z czasem ulegnie przekształceniu. Produkcja towarowa opierać się będzie na wytwarzaniu warzyw i owoców oraz na produkcji bydła mlecznego, w miejsce obecnie dominującego modelu: ziemniaki-zboża-żywiec wieprzowy. Proponowany typ produkcji towarowej jest lepiej dostosowany do wymogów technologicznych rolnictwa ekologicznego, daje lepsze podstawy wyższej dochodowości gospodarstw, stwarza lepsze możliwości wykorzystania siły roboczej oraz umożliwia efektywniejsze wykorzystanie potencjału przetwórczego istniejącego w regionie. Jednocześnie model ten wymaga wyższych kwalifikacji u rolników oraz odpowiedniego systemu doradztwa rolniczego, a także lepiej rozwiniętej struktury marketingowej.
Rozwój rolnictwa ekologicznego na stosunkowo dużym obszarze będzie sprzyjać także realizacji długookresowych celów ekologicznych. Gospodarstwa ekologiczne umożliwiają bardziej efektywną ochronę i rozwój struktury ekologicznej tego regionu, co przyczyni się do podnoszenia poziomu bioróżnorodności oraz bardziej zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich.
Główne zaplecze żywności ekologicznej dla Warszawy
Obszar ten stanie się naturalnym zapleczem produkcji żywności ekologicznej dla aglomeracji warszawskiej, a także łódzkiej i radomskiej. Aglomeracje te zamieszkuje ponad 4 mln mieszkańców, wśród których obecnie blisko 10% to potencjalni konsumenci produktów ekologicznych (badania konsumenckie SGGW 1998). Wielkość potencjalnego rynku na produkty żywnościowe pochodzenia ekologicznego można szacować na ponad 150 mln PZL rocznie.
Żywność ekologiczna na eksport
Region będzie zapleczem wytwarzającym surowce rolnicze dla potrzeb przemysłu przetwórczego, szczególnie warzyw i owoców, pod potrzeby eksportu do Unii Europejskiej, dla branży żywności dziecięcej. Obecnie istnieje możliwość zbytu na tych rynkach kilku tysięcy ton mrożonych i świeżych owoców i warzyw ekologicznych. Należy podkreślić, że Węgry z tytułu eksportu żywności ekologicznej osiągnęły obroty rzędu 10 mln DM w roku 1995. W tym celu wykorzystane zostaną miejscowe zakłady przetwórstwa owocowo-warzywnego oraz chłodnie.
Szansa na zmniejszenie ukrytego bezrobocia na wsi
Przestawienie podstawowej części gospodarstw w kierunku rolnictwa ekologicznego w okresie 5-10 lat pozwoli na rozwinięcie produkcji surowców pochodzenia ekologicznego oraz żywności ekologicznej na szeroką skalę. Koncentracja produkcji stanie się czynnikiem sprzyjającym dla rozwoju lokalnego przemysłu przetwórczego. Specyfika rolnictwa ekologicznego (wyższe nakłady pracy koniecznej w gospodarstwie) pozwoli lepiej wykorzystać lokalną siłę roboczą i obniżyć poziom ukrytego bezrobocia. Taką samo rolę spełni rozwój lokalnych oraz przyzagrodowych przetwórni, które będą mogły wytwarzać rodzaje żywności o charakterze regionalnym, z przeznaczeniem do handlu przyzagrodowego oraz na rynek aglomeracji miejskich.
Wyższe dochody ludności wiejskiej
Wytwarzanie żywności metodami ekologicznymi pozwala na uzyskanie przez gospodarstwa dodatkowych dochodów z tytułu premii ekologicznej, co pozwoli na podniesienie dochodowości gospodarstw. Dodatkowym źródłem dochodów ludności wiejskiej stanie się przyzagrodowe lub wiejskie przetwórstwo żywności oraz sprzedaż bezpośrednia z gospodarstwa. W świetle przygotowanych obecnie regulacji prawnych, gospodarstwa ekologiczne będą uzyskiwały pomoc finansową ze strony państwa lub/i Unii Europejskiej, co dodatkowo może zwiększyć dochodowość tych gospodarstw.
Struktura i zarządzanie
Podstawą organizacji gospodarczej produkcji rolniczej i lokalnego przetwórstwa oraz handlu będą grupy produkcyjno-marketingowe. Grupy złożone z rolników i przedsiębiorców prowadzących lokalne przetwórnie żywności będą miały charakter terytorialny (np. gospodarze i przedsiębiorcy z jednej wsi lub kilku okolicznych wsi tworzą grupę) lub branżowy (rolnicy wytwarzający surowce dla zakładu przetwórczego itp.). Rolnicy i przedsiębiorcy mogą należeć do kilku grup jednocześnie.Grupy w imieniu swoich członków będą prowadziły działalność handlową i promocyjną. W dalszej perspektywie będzie możliwe utworzenie związku grup produkcyjno-marketingowych Agro-Eko-Parku, który przejmie na siebie promocję regionu w aglomeracjach i zagranicą oraz zorganizuje sieć sprzedaży w aglomeracjach lub nawiąże związki handlowe zsieciami supermarketów.
Co spowodują grupy producencko-marketingowe w przyszłości?
Zgodnie z poglądami ekonomistów oraz polityków struktura własności na obszarach wiejskich będzie się przekształcać w kierunku powiększania gospodarstw oraz zmniejszania liczby ludności czynnej zawodowo w produkcji rolniczej. Grupy produkcyjno-marketingowe przyspieszą naturalne zmiany. Wywołają one selekcję wśród swoich członków, czego efektem będzie odejście z produkcji rolniczej słabszych rolników lub podjęcie przez część rolników innych form aktywności zawodowej w ramach podziału zadań w grupie (np.w przetwórstwo). W ramach grup będzie możliwe użytkowanie ziemi tych rolników przez aktywniejszych rolników, przez co ograniczone zostanie zjawisko porzucania gospodarstw i odłogowania ziemi.
Upowszechnienie zasad zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich
Gospodarstwa ekologiczne pozwalają na bardziej efektywne realizowanie celów zrównoważonego rozwoju w regionie Agro-Eko-Parku Doliny Radomki. Należy się spodziewać, że rolnicy oraz społeczność wiejska włączy się w działania, których celem będzie ochrona krajobrazów wiejskich. Bogaty płodozmian, odpowiednie działania na rzecz ochrony i wzbogacania enklaw naturalnej przyrody, dbałość o właściwe ukształtowanie miedz, zadrzewień i zakrzewień śródpolnych oraz ochrona istniejącej i rozwój małej retencji przyczyni się do podniesienia poziomu bioróżnorodności oraz stabilności ekologicznej krajobrazów rolniczych. Na tym obszarze możliwe będzie wdrażanie programów rolno-środowiskowych Unii Europejskiej. Pozyskiwane w ten sposób środki unijne będą wspierać działania samorządów lokalnych i społeczności wiejskiej. Istotne znaczenie będzie też mieć odpowiednia edukacja ekologiczna młodzieży, co będzie mogło wspierać regionalne centrum edukacji ekologicznej oraz towarzystwa i fundacje ekologiczne.
Istotne znaczenie będzie miało kultywowanie regionalnej tradycji oraz obyczajowości. Temu celowi będzie sprzyjać odpowiednia aktywność samorządów wiejskich.Podstawowe znaczenie ma ukształtowanie wizerunku regionu w kraju i zagranicą, który pozwoli bardziej efektywnie promować żywność ekologiczną tutaj wytwarzaną.
Agroturystyka wspiera rozwój produkcji żywności ekologicznej
Z uwagi na swoje walory przyrodnicze oraz rozwój przyjaznego dla społeczeństwa rolnictwa ekologicznego, Agro-Eko-Park Doliny Radomki powinien stać się ośrodkiem rozwoju agroturystyki. Głównym kierunkiem może być organizacja wypoczynku weekendowego dla ludności aglomeracji miejskich, połączona z zaopatrzeniem w żywność ekologiczną, którą będzie można nabywać bezpośrednio w gospodarstwach oraz sklepach wiejskich. Samorządy lokalne oraz utworzone w przyszłości towarzystwo agroturystyczne powinny promować region poprzez organizację miejscowej działalności kulturalnej. Turystyka konna, rowerowa i piesza na odpowiednio zorganizowanych trasach powinna czynić wypoczynek bardziej atrakcyjny. Konieczny będzie też rozwój gospodarstw agroturystycznych oraz małych pensjonatów na terenie parku.
Ochrona środowiska na obszarach wiejskich
Jednym z podstawowych zadań, które realizuje aro-eko-park jest rozwijanie wrażliwości ekologicznej ludności wiejskiej, czego wyrazem powinna być dbałość o jakość miejscowej przyrody i kultury, a także podejmowanie działań społecznych na rzecz ochrony środowiska i lokalnej tradycji. Działania samorządów powinny zmierzać do rozwiązywania różnych zagadnień ochrony środowiska, jak budowa kompostowni i właściwa gospodarka materią organiczną, sanitacja wsi, rozwój dróg lokalnych. Przy udziale Fundacji Poszanowania Energii możliwe jest wdrożenie programu budownictwa energooszczędnego oraz budowy lokalnych źródeł energii.
Silne i słabe strony regionu
Teza 1.
Rolnictwo, które jest podstawą gospodarczą regionu jest stosunkowo archaiczne, co wyraża się silnym rozdrobnieniem pól, tradycyjną uprawą roli i przyzagrodowym chowem zwierząt gospodarskich oraz niskim poziomem nasycenia środkami produkcji. Gospodarstwa rolnicze są ubogie w swej masie, co wiąże się z oparciem ich egzystencji na produkcji ziemniaków, zbóż i trzody chlewnej. Taka struktura produkcyjna, przy istniejącej strukturze ziemi nie może gwarantować odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Chociaż należy podkreślić, że dla części gospodarstw ważną rolę spełnia produkcja ogrodnicza: rozwój produkcji papryki w tunelach foliowych, a także produkcja owoców miękkich i warzyw pod potrzeby lokalnego przemysłu przetwórczego.
Teza 2.
Obszary wiejskie charakteryzują się stosunkowo wysokim poziomem zaludnienia. Ludność znajduje ograniczone możliwości zatrudnienia poza rolnictwem, z uwagi na słaby rozwój ośrodków miejskich i przemysłu. Jest to powodem stosunkowo wysokiego ukrytego bezrobocia. Ludność wiejska znajduje dorywcze zatrudnienie poza własnym gospodarstwem rolniczych. Na wsiach zanikły małe zakłady przetwórcze dające dodatkowe dochody dla miejscowej ludności, brak jest także przetwórni przyzagrodowych. Słabo rozwija się sieć usług, co ma zapewne związek z brakiem popytu na nie, z uwagi na niskie dochody uzyskiwane przez ludność lokalną. Brak jest też jakichkolwiek form aktywności zmierzającej do pozyskania odbiorców dóbr lub usług z pobliskich lub dalszych ośrodków miejskich (jak na przykład agroturystyka, rękodzielnictwo itp.). Rozwija się jedynie drobny handel samozaopatrzeniowy, czego wyrazem jest powstawanie małych sklepów wiejskich nastawionych na zaopatrzenie miejscowej ludności, które dają możliwość zatrudniania dla miejscowej ludności. Rozwiązania proponowanie w koncepcji agro-eko-parku stwarzają możliwość przezwyciężenia tych trudności.
Teza 3.
Mała mobilność i aktywność zawodowa miejscowej ludności ma związek z niskim poziomem wykształcenia oraz jej ograniczonymi aspiracjami życiowymi. Stanowić to może ważną barierę we wdrożeniu idei agro-eko-parku. Tylko niewielki odsetek ludności posiada wyższe lub średnie wykształcenie. Aktywność edukacyjna wśród ludności wiejskiej jest uboga i ogranicza się to mało systematycznych spotkań z doradcami rolniczymi. Ograniczone są różne formy aktywności społeczno-kulturalnej i oświatowej. Większej roli nie odgrywają związki towarzyskie wewnątrz społeczności wiejskiej. Życie ogranicza się do rozwiązywania podstawowych funkcji życiowych w obrębie rodziny. Hermetyzacja życia rodzinnego postępująca w społeczności lokalnej nie sprzyja wymianie myśli i doświadczeń, co ogranicza postęp społeczno-gospodarczy, podejmowanie nowych i wspólnych inicjatyw. Ludność oczekuje zewnętrznych inicjatyw i inspiracji, pozostając jednak w wysokim stopniu nieufna względem zewnętrznych inspiracji.
Teza 4.
Pod względem ekologicznym obszar doliny Radomki wyróżnia się niskim poziome degradacji środowiska. Zanieczyszczenia środowiska powodowane przez przemysł zlokalizowany w rejonie Radomia oraz Starachowic i Ostrowca Świętokrzyskiego nie docierają na ten obszar. Także wielkoobszarowe zanieczyszczenia wywoływane przez rolnictwo są w tym regionie niewielkie z uwagi na niski poziom intensyfikacji rolnictwa. Należy więc uznać, że pod względem stanu środowiska region ten jest bardzo atrakcyjny z punktu widzenia tła ekologicznego dla produkcji rolniczej.
Teza 5.
Lokalizacja trójkąta Szydłowiec-Białobrzegi-Przysucha jest bardzo atrakcyjna z punktu widzenia bliskości aglomeracji warszawskiej, a także łódzkiej i radomskiej. Popyt na żywność ekologiczną w Warszawie systematycznie wzrasta. Rejon ten może więc stać się naturalnym zapleczem produkcji żywności ekologicznej dla Warszawy. Bliskość umożliwia nie tylko skrócenie kanałów dystrybucyjnych ale także rozwinięcie idei samozaopatrzenia w żywność ekologiczną przez bardziej mobilną ludność miejską. Pozwoli to na uruchomienie przygopodarskich sklepów i przetwórni oferujących bardzo zindywidualizowane artykuły żywnościowe, a także stworzy możliwość rozwoju usług agroturystycznych oraz weekendowego wypoczynku dla mieszkańców Warszawy i Radomia.
STOWARZYSZENIE AGRO-EKO-PARKU DOLINY RADOMKI
Dla realizacji i promocji idei Agro-eko Parku Doliny Radomki powołano: Stowarzyszenie Agro-Eko-Parku Doliny Radomi z siedzibą w Szydłowcu.
Tymczasowy adres Stowarzyszenia: Starostwo w Szydłowcu,tel: (048)6171008, fax (048)617106
Prezes: mgr inż. Roman Woźniak - Starosta Szydłowiecki